Klawisze Dostępu

Klawisze Dostępności

Zamiast klawisza Alt możesz użyć H

Księga Identyfikacji Wizualnej
Facebook

Żagań

Zespół Kasztorny Poaugustiański

Zespół Kasztorny PoaugustiańskiNa wniosek proboszcza parafii i Stowarzyszenia Akademii Rozwoju Przedsiębiorczości w Żaganiu uznany został za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z dn. 28 lutego 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 54 poz. 280).

Na ustanowionej w 1994 r. liście pomników historii znajdują się obiekty o szczególnych wartościach materialnych i niematerialnych oraz znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju.

Zakon kanoników regularnych św. Augustyna odegrał doniosłą rolę w dziejach Księstwa Żagańskiego oraz całego Śląska, zarówno w wymiarze materialnym, jak i duchowym.

Zakonnicy przybyli do Żagania z Nowogrodu Bobrzańskiego w 1284 r. Przez wieki, aż do sekularyzacji w 1810 roku opactwo było ważnym ośrodkiem religijnym i naukowym w zakresie teologii, prawa kanonicznego i rzymskiego. Ludolf i Bernard Fabri, a zwłaszcza Ignacy Felbiger (Johann Ignaz von Felbiger, 1724 - 1788) zasłużony w reformowaniu oświaty na Śląsku, twórca nowatorskiej metody nauczania oraz m.in. elementarza dla dzieci polskich „Obiecadło”, to tylko kilka z wybitnych postaci żagańskiego opactwa.

Zespół Kasztorny PoaugustiańskiKlasztor augustianów, obecnie plebania parafii p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, stanął w miejscu, gdzie odkryto mury zamkowe z XIII wieku i fragmenty wczesnogotyckiego pałacu opata. Ukształtowany ostatecznie w XVIII w. kompleks zabudowań klasztornych imponuje skalą rozwiązań architektonicznych. Forma, jaką zespół uzyskał podczas tej przebudowy oraz rozplanowanie nowopowstałego konwiktu, przetrwały bez zmian do dzisiaj, poza ingerencją w strukturę południowego skrzydła klasztoru. Kościół zachował gotycką bryłę z pseudobazylikowym korpusem, gwiaździstymi i sieciowymi sklepieniami, masywną wieżą i zwieńczeniem z charakterystycznym schodkowym szczytem. W 1769 r., założono na wieży kościelnej jeden z pierwszych w Europie piorunochronów.

Wnętrze świątyni prezentuje niezwykle cenny barokowy wystrój. Swoje ślady pozostawili tu wybitni rzeźbiarze i sztukatorzy śląskiego baroku, m.in. Jan Urbański i Jan Haberle oraz malarze J. J. Knechtel, Ch. Konrad i G. Lichtenfels Starszy . Do najcenniejszych dzieł należy rzeźbiony w kamieniu sarkofag księcia głogowsko-żagańskiego Henryka IV zwanego Wiernym. Zachował się też XVI-wieczny ołtarz św. Trójcy. Zakon szczycił się jedną z najświetniejszych bibliotek w Europie, ozdobioną polichromią autorstwa Jerzego Wilhelma Neunhertza. Do dziś przechowywane są tam rzadkie XVI-wieczne starodruki.

Zespół Kasztorny PoaugustiańskiPo sekularyzacji zakonnicy opuścili Żagań, a dobra klasztorne przejęło państwo. Do budynków zostały wprowadzone nowe funkcje: kościół objęła parafia, skrzydło klasztorne przekazano na potrzeby szkolnictwa elementarnego, w konwikcie ulokowano siedzibę sądu i więzienie. Znamienity księgozbiór żagański uległ rozproszeniu. Część zbiorów przewieziono do biblioteki uniwersyteckiej we Wrocławiu, a część sprzedano.

Poaugustiański zespół klasztorny należy do najcenniejszych zabytków sakralnych historycznego Śląska. Ma szczególne znacznie dla dziedzictwa kulturowego ze względu na swoje niewątpliwe wartości zarówno artystyczne jak i historyczne.

Kaplica Bożego Grobu

Kaplica Bożego GrobuKaplica Bożego Grobu w Żaganiu jest pierwszą repliką jerozolimskiego sanktuarium, jaka powstała na Śląsku. Znajduje się w zachodniej części miasta, położonego nad rzeką Bóbr, w województwie lubuskim.

Żagańska replika, podobnie jak wszystkie pozostałe powstała jako symbol miejsca świętego. Ta idea ma swoje głębokie uzasadnienie w średniowiecznej pobożności. Szczególny kult Grobu Świętego rozwinął się w XV wieku w Europie Środkowej. Wykształcone pod wpływem mistyki późnego średniowiecza figuralne, architektoniczno-rzeźbiarskie wyobrażenia grobu pańskiego, związane z liturgią wielkotygodniową i pasyjnymi dramami przybierały postać grobów niszowych lub przyściennych, czy też wolnostojących drewnianych struktur baldachimowych, nie nawiązywały kształtem do budowli jerozolimskiej. Jednocześnie odnotować trzeba drugą, głównie mieszczańską falę pielgrzymek do Ziemi Świętej. Ich rezultatem były fundowane przez mieszczaństwo repliki Grobu Świętego oraz innych miejsc pasyjnych w Jerozolimie. Od tego czasu w Europie zaczęto budować kalwarie, drogi jerozolimskie i kopie kaplic grobu Chrystusa.

Kaplica Bożego GrobuŻagańskie Sepulcrum Domini powstało staraniem ówczesnego opata konwentu kanoników regularnych Jakuba II Liebiga.

Opat Jakub II Liebig który swoją funkcję pełnił w latach 1583 - 1600 zadecydował o budowie Kaplicy Bożego Grobu. W 1587 roku polecił on wykonanie pomiarów Anastasis w Görlitz, które powstawało w latach 1481-1507 z inicjatywy burmistrza miasta Jerzego Emmericha. Autor tej hipotezy – historyk judaista G. Dalman powołuje się na rękopiśmienną uwagę zawartą w zgorzeleckiej księdze archiwaliów Rady Łużyckiej, zgodnie z którą 20.10.1587 roku kierownik warsztatu na polecenie opata kanoników regularnych św. Augustyna w Żaganiu, odbył dwudniowy marsz do położonego nad Nysą Zgorzelca „aby Grobu Bożego kopię dokładną wymierzyć”. Kopia zgorzeleckiej kaplicy naśladowała jerozolimski pierwowzór z okresu sprzed jej przebudowy w 1555 roku. Prace budowlane rozpoczęto dopiero w 1598 roku. Nie znamy dokładnej daty zakończenia budowy żagańskiego Bożego Grobu. Prace trwały jeszcze po śmierci opata. Być może zostały zakończone przez następcę Jakuba II, opata Fryderyka Tschauera, który funkcję pełnił w latach 1600-1603. Z cała pewnością jednak możemy stwierdzić, że przed 1607 rokiem, ponieważ tak datowany jest najstarszy zachowany napis na kaplicy.

Została wzniesiona na rzucie kwadratu, z ciosów jasnożółtego piaskowca. Składa się z dwóch pomieszczeń: przedsionka na planie kwadratu nakrytego sklepieniem krzyżowym - w części wschodniej i komory grobowej - w węższej, zamkniętej absydialnie części zachodniej. Komorę grobową zbudowaną na rzucie prostokąta, przekrywa sklepienie kolebkowe. Oba pomieszczenia połączone są przejściem, które można pokonać jedynie w pozycji zgiętej (klęczącej).

Zewnętrzna forma żagańskiego Grobu także powiela wzór z Görlitz. Elewację wschodnią zwieńczoną trzema prostokątnymi płycinami symbolizującymi pieczęcie grobowe dzieli załamujący się gzyms, symbolizujący rygle Grobu. Umieszczone na osi wejście do kaplicy ujęte jest w skromny, ostrołukowy, późnogotycki portal. Część zachodnią kaplicy rozczłonkowuje siedem kolumn o kielichowych kapitelach, połączonych półkolistymi arkadami. Całość wieńczy wydatny wałek. Na płaskim dachu ustawiono sześcioboczną latarnię nawiązującą formą do tabernakulum. Przykrywa ją dwunastoboczna kopułka z ostrołukowymi arkadami wspartymi na wysmukłych kolumienkach. Na scianach komory grobowej widoczne są relikty polichromii, naśladującej grotę skalną oraz napisy pątników, prawie w całości nieczytelne.

Około 1691 roku, z polecenia ówczesnego opata Thiela w komorze grobowej umieszczono trzy figury przedstawiające niewiasty biblijne, które przyszły namaścić ciało Zbawiciela. Ustawione były one naprzeciw sarkofagu, na którym leżała figura Chrystusa ufundowana w tym samym roku przez wyżej wspomnianego opata bądź znajdująca się już tu wcześniej. Trudno ustalić kiedy dokładnie, ze względu na sprzeczne relacje w publikacjach odnośnie kaplicy. Wymieniając wyposażenie komory grobowej G. Dalman wspomina o kamiennej rzeźbie przedstawiającej Chrystusa. Prawdopodobnie pierwotna rzeźba została zastąpiona przez inną kamienną, i to o niej wzmiankuje Dalman, bądź autor mylnie określił materiał rzeźby, z którego została wykonana. Do dnia dzisiejszego zachowała się bowiem figura przedstawiająca umęczonego Jezusa. Jest elementem ekspozycji na emporze w prezbiterium kościoła p.w. WNMP. Analiza formalna pozwala na datowanie jej na I poł. XVII wieku, a wymiary odpowiadają wielkości skrzyni sarkofagu, na której mogła pierwotnie się znajdować. Przy realizacji Kaplicy Bożego Grobu pominięto dwa pozostałe obiekty występujące w Görlitz – kaplicę Namaszczenia oraz kaplicę Świętego Krzyża. Zrealizowano je znacznie później, około 1691 roku za panowania opata Thiela. Obie mają znaczenie nie ze względu na walory artystyczne, ale raczej na topografię miejsca. Być może znajomość założenia w Görlitz zainspirowała ówczesnego opata do wybudowania jednocześnie dwóch kaplic położonych na wschód od kaplicy Bożego Grobu. To one właśnie ze względu na pierwotną funkcję stacji Drogi Krzyżowej decydują o „kalwaryjnym” charakterze zespołu.

Kalendarium

PnWtŚrCzPtSbN
Zapowiedzi wydarzeń Dodaj wydarzenie