Klawisze Dostępu

Klawisze Dostępności

Zamiast klawisza Alt możesz użyć H

Księga Identyfikacji Wizualnej
Facebook

Gościkowo - Paradyż

Zespół Pocysterski założony w 1230 roku

Zespół Pocysterski założony w 1230 rokuKlasztor i przylegający do niego kościół należą do najwspanialszych zabytków sakralnych w Polsce. Obecnie mieści się tu Wyższe Seminarium Duchowne.

Klasztor Cystersów w Paradyżu ufundowany został przez wojewodę poznańskiego Bronisza z rodu Doliwów, za zgodą biskupa poznańskiego Pawła i księcia Władysława Odonica. Nie wiadomo dokładnie, kiedy pierwsi mnisi przybyli na miejsce fundacji. Część historyków doszukiwała się najstarszych śladów pobytu cystersów w Gościkowie już w 1234 r. Inni uważali, że konwent mógł przybyć na miejsce lokacji opactwa dopiero po wydaniu ostatecznej zgody na przyjęcie darowizny Bronisza, którą władze zakonu wydały we wrześniu 1235 r. Do zakończenia procesu fundacyjnego, doszło w 1236 r. Sprowadzeni z Lehnina mnisi zamieszkali w zbudowanym z drewna klasztorze, położonym na północnym brzegu rzeki Paklicy, poza właściwym obszarem wsi Gościkowo. Majątek klasztoru systematycznie powiększał się w XIII w. nie tylko przez kolejne donacje.

Zespół Pocysterski założony w 1230 rokuNie znamy dokładnej liczby przebywających w nim mnichów. Zgodnie z ustawodawstwem zakonnym w momencie usamodzielnienia się fundacji musiała ona liczyć co najmniej dwunastu braci i jednego opata.

Wiek XV przyniósł wzrost aktywności kulturalnej mnichów paradyskich. W klasztorze funkcjonowała biblioteka, która po kasacie klasztoru uległa rozproszeniu. Dzisiaj nie da się odtworzyć dokładnie jej zbiorów, ale musiały one być na tyle duże, że umożliwiały konwentowi włączenie się w „misję szkolną” zakonu. Mnisi paradyscy wyjeżdżali na studia do Krakowa i Lipska. To właśnie z Paradyża wywodził się najwybitniejszy przedstawiciel polskiej gałęzi zakonu w XV w. - brat Jakub. Po 1580 r. klasztor paradyski wszedł w skład formującej się polskiej prowincji zakonu. Zaliczono go do grupy średnich opactw - miało w nim przebywać co najmniej dwudziestu profesów. W XVII w. liczba ta została na pewien czas przekroczona - w 1623 r. było w Paradyżu aż czterdziestu zakonników i stan ten utrzymał się co najmniej do 1668 r. Później jednak liczebność konwentu paradyskiego systematycznie spadała. Upadek personalny klasztoru widoczny jest szczególnie dobrze w latach 1772-1831, kiedy liczba zamieszkujących go mnichów spadła z dwudziestu do czterech.

Zespół Pocysterski założony w 1230 rokuPo pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej w 1772 r., klasztor w Paradyżu znalazł się w obrębie zaboru pruskiego. W latach 1796-1810 rząd pruski skonfiskował część majątku opactwa. W 1814 r. klasztor zajęły wojska rosyjskie i zamieniły budynki klasztorne na szpital. 31 marca 1831 r. władze pruskie wydały zarządzenie o zamknięciu w ciągu trzech lat wszystkich klasztorów. W odniesieniu do klasztoru w Paradyżu postanowienie to wykonano już w styczniu 1834 r. Opactwo zostało skasowane, niszczejąca od 1814 r. biblioteka klasztorna uległa rozproszeniu, a część sprzętów klasztornych sprzedano na licytacji. Cystersi nigdy już nie powrócili do Paradyża. W zabudowaniach opactwa ulokowano po 1836 r. seminarium nauczycielskie. Obecnie znajduje się w nich Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Gorzowskiej.

W skład zespołu wchodzi wczesnogotycki kościół klasztorny, który pomimo późniejszych przebudów zachował swój pierwotny charakter. W połowie XVIII wieku klasztor i kościół zyskały barokowy kostium. W kościele przebudowano fasadę, powiększono okna, dobudowano kaplicę i wprowadzono nowe wyposażenie z ołtarzem głównym i chórem zachodnim. Przeprowadzone zmiany przypisuje się wybitnemu architektowi królewskiemu, Marcinowi Franzowi.

Zespół Pocysterski założony w 1230 rokuDo kompleksowej rewaloryzacji zespołu przystąpiono w latach dzieiwęćdziesiątych XX w. W ostatnich latach podjęte zostały prace konserwatorskie przy zabytkowym wystroju i wyposażeniu wnętrza kościoła klasztornego. Konserwacji poddano kolumnę Immaculaty, większość ołtarzy bocznych, polichromie ścienne, barokowe malowidła refektarza oraz odkrytą późnorenesansową polichromię sklepienia nawy, epitafia, część obrazów sztalugowych, w tym cenny, wielkoformatowy obraz fundacyjny oraz piękny, malowany na blasze wizerunek św. Pawła Apostoła. Dziś wnętrze świątyni z dominującą formą barokowej aranżacji reprezentuje niezwykły walor narastania form wystroju na przestrzeni wieków.

Kalendarium

PnWtŚrCzPtSbN
Zapowiedzi wydarzeń Dodaj wydarzenie